Xác định cha, mẹ, con là thủ tục có ý nghĩa quan trọng trong việc xác lập quan hệ nhân thân giữa các thành viên trong gia đình. Việc xác định đúng quan hệ cha, mẹ, con không chỉ giúp hoàn thiện thông tin hộ tịch mà còn có thể làm phát sinh các quyền và nghĩa vụ liên quan đến chăm sóc, nuôi dưỡng, cấp dưỡng, thừa kế và các quyền nhân thân khác.
Vậy thủ tục xác định cha, mẹ, con năm 2026 được thực hiện như thế nào? Hồ sơ gồm những gì? Có bắt buộc phải xét nghiệm ADN không? Cơ quan nào có thẩm quyền giải quyết? Công ty Luật TVA sẽ giải đáp cụ thể trong bài viết dưới đây.
Xác định cha, mẹ, con là gì?
Theo Luật Hôn nhân và gia đình, việc xác định cha, mẹ, con được quy định tại các điều khoản về xác định cha, mẹ, xác định con và quyền nhận cha, mẹ, con. Trong trường hợp có tranh chấp, việc xác định quan hệ này có thể phải được Tòa án giải quyết.
Tại Điều 88 Luật Hôn nhân và gia đình, quy định về việc xác định cha, mẹ cho con:
Con sinh ra trong thời kỳ hôn nhân hoặc do người vợ có thai trong thời kỳ hôn nhân là con chung của vợ chồng.
Con được sinh ra trong thời hạn 300 ngày kể từ thời điểm chấm dứt hôn nhân được coi là con do người vợ có thai trong thời kỳ hôn nhân. Con sinh ra trước ngày đăng ký kết hôn và được cha mẹ thừa nhận là con chung của vợ chồng. Trong trường hợp cha, mẹ không thừa nhận con thì phải có chứng cứ và phải được Tòa án xác định.
Tại Điều 89 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định về xác định con như sau:
– Người không được nhận là cha, mẹ của một người có thể yêu cầu Tòa án xác định người đó là con mình.
– Người được nhận là cha, mẹ của một người có thể yêu cầu Tòa án xác định người đó không phải là con mình.
Tại Điều 90 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định về quyền nhận cha, mẹ như sau:
– Con có quyền nhận cha, mẹ của mình, kể cả trong trường hợp cha, mẹ đã chết.
– Con đã thành niên nhận cha, không cần phải có sự đồng ý của mẹ; nhận mẹ, không cần phải có sự đồng ý của cha.
Tại Điều 91 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định về quyền nhận con như sau:
– Cha, mẹ có quyền nhận con, kể cả trong trường hợp con đã chết.
– Trong trường hợp người đang có vợ, chồng mà nhận con thì việc nhận con không cần phải có sự đồng ý của người kia.
Người có quyền yêu cầu xác định cha, mẹ ,con
Theo Điều 102 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 thì những người sau đây có quyền yêu cầu xác định cha, mẹ, con:
– Cha, mẹ, con đã thành niên không bị mất năng lực hành vi dân sự có quyền yêu cầu cơ quan đăng ký hộ tịch xác định con, cha, mẹ cho mình trong trường hợp không có tranh chấp.
– Cha, mẹ, con, theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự, có quyền yêu cầu Tòa án xác định con, cha, mẹ cho mình trong trường hợp có tranh chấp.
– Cá nhân, cơ quan, tổ chức sau đây có quyền yêu cầu Tòa án xác định cha, mẹ cho con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự; xác định con cho cha, mẹ chưa thành niên hoặc mất năng lực hành vi dân sự:
+ Cha, mẹ, con, người giám hộ;
+ Cơ quan quản lý nhà nước về gia đình;
+ Cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em;
+ Hội liên hiệp phụ nữ.
Thủ tục xác định cha, mẹ, con theo quy định hiện nay
Trường hợp không có tranh chấp
Người yêu cầu có thể thực hiện thủ tục đăng ký nhận cha, mẹ, con tại cơ quan đăng ký hộ tịch (Uỷ ban nhân dân cấp xã)
Theo Luật Hộ tịch năm 2014, Điều 14 Thông tư 04/2020/TT-BTP và Điều 11 Thông tư 15/2015/TT-BTP
– Hồ sơ cần chuẩn bị bao gồm:
+ Tờ khai theo mẫu quy định
+ Các chứng cứ chứng minh quan hệ cha con hoặc mẹ con: Văn bản của cơ quan y tế, cơ quan giám định trong nước hoặc nước ngoài xác định quan hệ cha con, mẹ con; Thư từ, phim ảnh, băng, đĩa, đồ dùng, vật dụng khác chứng minh mối quan hệ cha con, quan hệ mẹ con; Văn bản cam đoan của cha, mẹ về việc trẻ em là con chung của hai người, có ít nhất hai người thân thích của cha, mẹ làm chứng. Trường hợp không có chứng cứ chứng minh quan hệ cha, mẹ, con thì các bên nhận cha, mẹ, con lập văn bản cam đoan về mối quan hệ cha, mẹ, con theo quy định, có ít nhất hai người làm chứng về mối quan hệ cha, mẹ, con.
+ Giấy tờ về nhân thân người yêu cầu
– Thời gian giải quyết: Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ giấy tờ theo quy định, nếu thấy việc nhận cha, mẹ, con là đúng và không có tranh chấp, công chức tư pháp – hộ tịch ghi vào Sổ hộ tịch, cùng người đăng ký nhận cha, mẹ, con ký vào Sổ hộ tịch và báo cáo Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã cấp trích lục cho người yêu cầu. Trường hợp cần phải xác minh thì thời hạn được kéo dài thêm không quá 05 ngày làm việc.
– Trình tự thủ tục giải quyết:
Bước 1: Chuẩn bị và nộp hồ sơ
Người yêu cầu chuẩn bị tờ khai và các giấy tờ nhân thân, tài liệu chứng minh quan hệ cha, mẹ, con theo quy định. Trường hợp có kết quả giám định ADN thì cần kiểm tra thông tin trên kết quả để bảo đảm phù hợp với người yêu cầu và người được xác định.
Bước 2: Nộp hồ sơ
Người yêu cầu nộp hồ sơ theo phương thức được áp dụng đối với thủ tục, có thể trực tiếp hoặc trực tuyến theo quy định hiện hành.
Theo Nghị định 120/2025/NĐ-CP, trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, UBND cấp xã thực hiện thẩm quyền đăng ký hộ tịch được phân định; cá nhân có thể lựa chọn thực hiện thủ tục hộ tịch tại cơ quan đăng ký hộ tịch nơi cư trú hoặc nơi khác theo quy định hiện hành.
Bước 3: Cơ quan đăng ký hộ tịch kiểm tra hồ sơ
Cơ quan có thẩm quyền sẽ kiểm tra tính đầy đủ, hợp lệ của hồ sơ và căn cứ chứng minh quan hệ cha, mẹ, con. Nếu hồ sơ cần xác minh thì cơ quan đăng ký hộ tịch có thể thực hiện việc xác minh theo quy định.
Bước 4: Ghi nhận việc đăng ký nhận cha, mẹ, con và nhận kết quả
Nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện và không phát sinh tranh chấp, cơ quan có thẩm quyền thực hiện việc đăng ký nhận cha, mẹ, con và cập nhật thông tin hộ tịch theo quy định.
Trường hợp có tranh chấp, yêu cầu Toà án giải quyết việc dân sự về yêu cầu xác định cha mẹ cho con
– Hồ sơ gồm:
+ Đơn yêu cầu/ Đơn khởi kiện
+ Các giấy tờ chứng minh quan hệ cha con hoặc mẹ con: Văn bản của cơ quan y tế, cơ quan giám định trong nước hoặc nước ngoài xác định quan hệ cha con, mẹ con; Thư từ, phim ảnh, băng, đĩa, đồ dùng, vật dụng khác chứng minh mối quan hệ cha con, quan hệ mẹ con; Văn bản cam đoan của cha, mẹ về việc trẻ em là con chung của hai người, có ít nhất hai người thân thích của cha, mẹ làm chứng
+ Giấy tờ về nhân thân người yêu cầu
+ Giấy tờ về nhân thân người được yêu cầu (nếu có)
– Thẩm quyền giải quyết: Toà án nhân dân cấp khu vực nơi người yêu cầu cư trú (Điều 27, Điều 35, Điều 39 BLTTDS 2015)
– Trình tự thủ tục giải quyết đơn yêu cầu:
Bước 1: Nộp đơn yêu cầu
Người yêu cầu nộp hồ sơ yêu cầu xác định cha, mẹ cho con gồm những hồ sơ nêu trên
Theo Điều 190 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, có thể nộp thông qua 03 hình thức: Nộp trực tiếp tại Toà án, nộp qua đường bưu điện, nộp tại cổng thông tin điện tử của Toà án.
Bước 2: Thụ lý đơn yêu cầu
– Trường hợp đơn yêu cầu chưa đầy đủ, theo Điều 191 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 Thẩm phán được phân công giải quyết đơn yêu cầu người yêu cầu sửa đổi, bổ sung trong thời hạn 08 ngày kể từ ngày nhận được đơn yêu cầu.
– Trong trường hợp đơn yêu cầu đã đầy đủ thì Thẩm phán được phân công giải quyết đơn sẽ thông báo cho người yêu cầu nộp lệ phí trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận được thông báo.
Bước 3: Xét đơn yêu cầu/ giải quyết vụ án
– Thời hạn chuẩn bị xét đơn yêu cầu là 01 tháng kể từ ngày thụ lý đơn yêu cầu, có thể gia hạn thêm (nếu cần thiết)
– Thời hạn giải quyết vụ án tuỷ theo mức độ phức tạp của vụ án.
– Các thủ tục giải quyết vụ án được thực hiện theo quy định từ Điều 203 đến 269 Bộ luật tố tụng Dân sự năm 2015.
Những câu hỏi thường gặp về thủ tục xác định cha, mẹ, con
Xác định cha cho con có bắt buộc phải xét nghiệm ADN không?
Không phải mọi trường hợp đều bắt buộc phải xét nghiệm ADN. Việc có cần giám định hay không phụ thuộc vào hồ sơ, chứng cứ và việc có tranh chấp hay không.
Cha mẹ không đăng ký kết hôn có làm thủ tục nhận cha, con được không?
Có. Việc không đăng ký kết hôn không làm mất quyền xác lập quan hệ cha, con. Nếu đáp ứng điều kiện và không có tranh chấp, người cha có thể thực hiện thủ tục nhận con.
Cha không nhận con thì người mẹ phải làm gì?
Nếu người được cho là cha không thừa nhận quan hệ và các bên phát sinh tranh chấp, người mẹ hoặc người có quyền yêu cầu có thể cần thực hiện thủ tục tại Tòa án để xác định quan hệ cha, con.
Xác định cha con mất bao lâu?
Nếu thực hiện thủ tục đăng ký nhận cha, con tại cơ quan hộ tịch thì thời hạn được thực hiện theo thủ tục hành chính hiện hành. Nếu có tranh chấp và phải giải quyết tại Tòa án thì thời gian phụ thuộc vào quá trình tố tụng của từng vụ việc.
Xác định cha con có ảnh hưởng đến thừa kế không?
Có thể có. Khi quan hệ cha, con được xác lập, quyền và nghĩa vụ thừa kế giữa các bên có thể phát sinh theo quy định của pháp luật.
Có thể xác định cha cho con khi cha đã chết không?
Trong một số trường hợp có thể yêu cầu xác định quan hệ cha, con sau khi người được xác định đã chết. Tuy nhiên, cần xem xét cụ thể chứng cứ và căn cứ pháp luật áp dụng.
Hy vọng qua bài viết, Công ty Luật TVA đã giúp quý khách hàng hiểu rõ hơn về “Thủ tục xác định cha, mẹ, con”. Đừng ngần ngại hãy liên hệ với Công ty Luật TVA nếu quý khách hàng có bất kỳ thắc mắc gì cần tư vấn giải quyết.
