Thủ tục thừa kế bảo hiểm nhân thọ như thế nào?

Khi người thân qua đời, nhiều gia đình mới phát hiện người mất có tham gia bảo hiểm nhân thọ và không biết số tiền bảo hiểm sẽ được chi trả cho ai, có phải chia như di sản thừa kế hay không, cần chuẩn bị hồ sơ gì. Câu trả lời phụ thuộc chủ yếu vào việc hợp đồng có chỉ định người thụ hưởng hay không. Bài viết dưới đây của Công ty Luật TVA phân tích bản chất pháp lý của tiền bảo hiểm nhân thọ theo Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, Bộ luật Dân sự 2015 và hướng dẫn chi tiết thủ tục thừa kế bảo hiểm nhân thọ cho từng trường hợp.

Thủ tục thừa kế bảo hiểm nhân thọ như thế nào?

Tiền bảo hiểm nhân thọ có phải là di sản thừa kế không?

Theo khoản 26 Điều 4 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 (Luật số 08/2022/QH15, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 139/2025/QH15), người thụ hưởng là tổ chức, cá nhân được bên mua bảo hiểm hoặc người được bảo hiểm chỉ định để nhận tiền bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng. Bên mua bảo hiểm có quyền chỉ định và thay đổi người thụ hưởng theo Điều 41 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022.

Trong khi đó, di sản theo Điều 612 BLDS 2015 là tài sản của người chết. Số tiền bảo hiểm chi trả khi người được bảo hiểm chết phát sinh từ hợp đồng và thuộc quyền của người thụ hưởng, không phải tài sản mà người chết sở hữu khi còn sống. Do đó cần phân biệt hai trường hợp:

Hợp đồng có chỉ định người thụ hưởng và người này còn sống: Tiền bảo hiểm là quyền lợi riêng của người thụ hưởng, không phải di sản.

Không chỉ định người thụ hưởng, hoặc người thụ hưởng chết trước/cùng thời điểm với người được bảo hiểm: Tiền bảo hiểm được giải quyết như di sản của người được bảo hiểm (theo quy tắc, điều khoản sản phẩm và pháp luật dân sự).

Các trường hợp tiền bảo hiểm được giải quyết theo thừa kế

Trên thực tế, tiền bảo hiểm nhân thọ đi vào thủ tục thừa kế trong các tình huống sau:

–  Hợp đồng không ghi người thụ hưởng, hoặc ghi chung chung (ví dụ “người thân”, “gia đình”) không xác định được cụ thể.

–  Người thụ hưởng duy nhất đã chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người được bảo hiểm mà hợp đồng không có người thụ hưởng thay thế.

– Bên mua bảo hiểm chết khi hợp đồng còn hiệu lực (bên mua bảo hiểm không phải người được bảo hiểm): quyền của bên mua đối với hợp đồng, như giá trị hoàn lại, được xử lý theo quy tắc, điều khoản sản phẩm và có thể được xác định là quyền tài sản thuộc di sản.

Trình tự thủ tục thừa kế bảo hiểm nhân thọ

Trình tự thủ tục thừa kế bảo hiểm nhân thọ

Bước 1: Thông báo sự kiện bảo hiểm cho doanh nghiệp bảo hiểm (qua đại lý, tổng đài hoặc văn phòng) càng sớm càng tốt để được hướng dẫn hồ sơ.

Bước 2: Xác định người nhận quyền lợi: kiểm tra hợp đồng xem có người thụ hưởng hay không. Nếu có, người thụ hưởng tự mình nộp hồ sơ. Nếu không, những người thừa kế thực hiện thủ tục ở Bước 3.

Bước 3: Phân chia di sản (khi tiền bảo hiểm là di sản): các người thừa kế yêu cầu công chứng văn bản phân chia di sản theo Điều 59 Luật Công chứng 2024, trong đó xác định người nhận hoặc tỷ lệ nhận khoản tiền bảo hiểm; trường hợp không thống nhất được thì khởi kiện tại Tòa án.

Bước 4: Nộp hồ sơ yêu cầu chi trả trong thời hạn 01 năm kể từ ngày xảy ra sự kiện bảo hiểm theo khoản 1 Điều 30 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022. Thời gian xảy ra sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan không tính vào thời hạn này; nếu chứng minh được không biết thời điểm xảy ra sự kiện thì thời hạn tính từ ngày biết.

Bước 5: Nhận tiền bảo hiểm: doanh nghiệp bảo hiểm chi trả theo thời hạn đã thỏa thuận trong hợp đồng; nếu không có thỏa thuận, thời hạn là 15 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ (Điều 31 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022).

Những lưu ý quan trọng để tránh bị chậm hoặc từ chối chi trả

– Không để quá thời hạn 01 năm nộp hồ sơ. Nhiều gia đình chậm trễ vì chờ giải quyết tranh chấp thừa kế các tài sản khác.

– Kiểm tra các trường hợp loại trừ tại Điều 40 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 và quy tắc sản phẩm (ví dụ tự tử trong thời hạn nhất định kể từ ngày hợp đồng có hiệu lực, người thụ hưởng cố ý gây ra cái chết của người được bảo hiểm).

– Người thụ hưởng chưa thành niên: tiền bảo hiểm do cha, mẹ hoặc người giám hộ nhận thay và phải quản lý vì lợi ích của người chưa thành niên theo BLDS 2015.

– Nhiều người thụ hưởng: chia theo thứ tự hoặc tỷ lệ ghi trong hợp đồng; không ghi tỷ lệ thì hưởng như nhau.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Chủ nợ của người mất có được đòi tiền bảo hiểm nhân thọ mà người thụ hưởng nhận không?

Không, nếu hợp đồng đã chỉ định người thụ hưởng. Khoản tiền này là quyền lợi riêng của người thụ hưởng, không phải di sản nên không dùng để thanh toán nghĩa vụ tài sản của người chết. Chủ nợ chỉ có quyền yêu cầu thanh toán trong phạm vi di sản theo Điều 615 BLDS 2015.

Câu hỏi 2: Người thụ hưởng là vợ nhưng hai vợ chồng đã ly hôn trước khi người chồng mất thì sao?

Nếu hợp đồng vẫn ghi người vợ cũ là người thụ hưởng và chưa được thay đổi, về nguyên tắc người này vẫn là người nhận quyền lợi, trừ khi quy tắc sản phẩm có quy định khác.

Câu hỏi 3: Có cần niêm yết khi phân chia tiền bảo hiểm là di sản không?

Có. Khi công chứng văn bản phân chia di sản, tổ chức hành nghề công chứng phải niêm yết việc tiếp nhận yêu cầu công chứng trong 15 ngày tại UBND cấp xã theo Điều 44 Nghị định 104/2025/NĐ-CP, kể cả khi di sản chỉ là khoản tiền bảo hiểm.

Bài viết Thủ Tục Thừa Kế Bảo Hiểm Nhân Thọ Như Thế Nào? đã làm rõ khi nào tiền bảo hiểm là quyền lợi riêng của người thụ hưởng, khi nào phải giải quyết như di sản và các bước cần thực hiện để nhận tiền đúng hạn. Nếu gia đình bạn gặp vướng mắc trong việc xác định người nhận quyền lợi, bị doanh nghiệp bảo hiểm từ chối chi trả hoặc có tranh chấp giữa các người thừa kế, hãy liên hệ Công ty Luật TVA để được luật sư tư vấn và đại diện giải quyết.

Bài viết liên quan

Mẫu Đơn Yêu Cầu Chia Di Sản Thừa Kế

Khi các đồng thừa kế không thể thống nhất cách chia tài sản do người...

Xem chi tiết
Thủ tục thừa kế bảo hiểm nhân thọ như thế nào?

Khi người thân qua đời, nhiều gia đình mới phát hiện người mất có tham...

Xem chi tiết
Thủ Tục Thừa Kế Xe Ô Tô Của Người Đã Mất (Cập nhật mới nhất)

Xe ô tô là tài sản có giá trị lớn và phải đăng ký quyền...

Xem chi tiết
Thủ Tục Hưởng Di Sản Thừa Kế Của Người Nước Ngoài

Ngày càng nhiều gia đình Việt Nam có thành viên mang quốc tịch nước ngoài,...

Xem chi tiết
Zalo