Khi một người qua đời mà không để lại di chúc, hoặc di chúc không hợp pháp, di sản của người đó sẽ được chia theo pháp luật dựa trên hàng thừa kế được quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015. Việc xác định đúng hàng thừa kế có ý nghĩa quyết định đến quyền lợi của từng người thân trong gia đình người để lại di sản. Nhiều gia đình gặp lúng túng khi xác định ai thuộc hàng thừa kế thứ nhất, ai chỉ được hưởng khi hàng trước không còn ai. Bài viết sau của Công ty Luật TVA sẽ phân tích chi tiết các hàng thừa kế và nguyên tắc phân chia di sản theo pháp luật hiện hành.
Thừa kế theo pháp luật là gì và khi nào áp dụng
Thừa kế theo pháp luật là hình thức thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự do pháp luật quy định, được áp dụng trong các trường hợp tại Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015, gồm:
Không có di chúc.
Di chúc không hợp pháp.
Những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; cơ quan, tổ chức được hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế.
Những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc mà không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
Phần di sản không được định đoạt trong di chúc hoặc phần di sản liên quan đến các trường hợp nêu trên cũng được chia theo pháp luật.
Hàng thừa kế thứ nhất
Theo điểm a khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.
Đây là những người có quan hệ hôn nhân, huyết thống trực hệ hoặc nuôi dưỡng gần nhất với người để lại di sản, do đó được ưu tiên hưởng thừa kế trước tiên.
Hàng thừa kế thứ hai
Theo điểm b khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại.
Những người thuộc hàng thừa kế thứ hai chỉ được hưởng di sản nếu không còn ai ở hàng thừa kế thứ nhất.
Hàng thừa kế thứ ba
Theo điểm c khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.
Hàng thừa kế thứ ba chỉ được hưởng di sản khi không còn ai ở hàng thừa kế thứ nhất và hàng thừa kế thứ hai.
Nguyên tắc phân chia di sản giữa những người thừa kế cùng hàng
Khoản 2, khoản 3 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 quy định nguyên tắc phân chia như sau:
Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.
Ngoài ra, Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về thừa kế thế vị: nếu con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng thời điểm thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống.
Câu hỏi thường gặp
Câu 1: Con riêng có được hưởng thừa kế của cha dượng, mẹ kế không?
Nếu con riêng và cha dượng, mẹ kế có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con thì được thừa kế di sản của nhau theo Điều 654 Bộ luật Dân sự 2015.
Câu 2: Cháu có được thừa kế nếu cha hoặc mẹ cháu mất trước ông bà không?
Cháu được hưởng thừa kế thế vị phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống, theo Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015.
Câu 3: Vợ chồng đã ly hôn có được hưởng thừa kế của nhau không?
Không. Khi quan hệ hôn nhân đã chấm dứt bằng bản án hoặc quyết định ly hôn có hiệu lực, hai bên không còn là người thừa kế của nhau.
Câu 4: Người có hành vi ngược đãi người để lại di sản có được hưởng thừa kế không?
Người có hành vi ngược đãi nghiêm trọng, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của người để lại di sản có thể bị truất quyền hưởng di sản theo Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015.
Các Hàng Thừa Kế Theo Quy Định Pháp Luật là nội dung quan trọng mà mỗi gia đình cần nắm rõ để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình khi phát sinh việc chia di sản. Nếu có vướng mắc trong việc xác định hàng thừa kế, phân chia di sản hoặc thừa kế thế vị, Quý khách hàng có thể liên hệ Công ty Luật TVA để được tư vấn chi tiết.
