Đất được cấp cho hộ gia đình là một trong những trường hợp thường phát sinh vướng mắc khi thực hiện thủ tục thừa kế. Đặc biệt, với những Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được cấp từ nhiều năm trước và ghi người sử dụng đất là “Hộ ông…” hoặc “Hộ bà…”, khi một thành viên trong gia đình qua đời, nhiều người thường cho rằng toàn bộ thửa đất sẽ trở thành di sản để chia cho những người thừa kế. Vậy cụ thể đất của hộ gia đình được chia thừa kế như thế nào? Hãy cùng Công ty Luật TVA tìm hiểu qua bài viết dưới đây.

Đất của hộ gia đình là gì?
Hộ gia đình sử dụng đất theo Luật Đất đai 2024 được xác định thế nào?
Tại Khoản 25 Điều 3 Luật Đất đai 2024 có quy định khái niệm về Hộ gia đình sử dụng đất là những người có quan hệ hôn nhân, huyết thống, nuôi dưỡng theo quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình, đang sống chung và có quyền sử dụng đất chung tại thời điểm được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất, nhận chuyển quyền sử dụng đất trước ngày Luật này có hiệu lực thi hành
Theo Điều 259 Luật Đất đai 2024 đối với Hộ gia đình sử dụng đất được xác định theo quy định của pháp luật về đất đai trước ngày Luật này có hiệu lực thi hành thì được tham gia quan hệ pháp luật về đất đai với tư cách nhóm người sử dụng đất mà có chung quyền sử dụng đất quy định tại khoản 2 Điều 27 Luật Đất đai 2024.
Khi Hộ gia đình sử dụng đất đã được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất, nhận chuyển quyền sử dụng đất thì có quyền và nghĩa vụ như quyền và nghĩa vụ của cá nhân sử dụng đất.
Khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện giao đất, cho thuê đất cho hộ gia đình để thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được phê duyệt thì phải ghi cụ thể các cá nhân là thành viên hộ gia đình có quyền sử dụng đất vào quyết định giao đất, cho thuê đất.
Hộ gia đình được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất, giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất trước ngày Luật này có hiệu lực thi hành thì được tiếp tục sử dụng đất trong thời hạn sử dụng đất còn lại. Khi hết thời hạn sử dụng đất thì được gia hạn sử dụng đất theo hình thức giao đất, cho thuê đất cho các cá nhân là thành viên hộ gia đình đó theo quy định của Luật này.
Điều này có ý nghĩa quan trọng khi giải quyết thừa kế. Bởi trên thực tế, có những thửa đất được cấp Giấy chứng nhận cách đây hàng chục năm, trong khi hiện nay thành viên gia đình đã thay đổi: có người đã chết, có người lập gia đình, có người chuyển đi nơi khác hoặc có con được sinh sau thời điểm đất được cấp.
Theo Nghị định 101/2024/NĐ-CP, trong hồ sơ liên quan đến trường hợp hộ gia đình đang sử dụng đất có thể phải có văn bản xác định các thành viên có chung quyền sử dụng đất. Khi thay đổi quyền sử dụng đất của các thành viên, văn bản thỏa thuận phải thể hiện thông tin các thành viên có chung quyền sử dụng đất tại thời điểm được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất hoặc nhận chuyển quyền sử dụng đất.
Đất hộ gia đình chia thừa kế thế nào?
Chia thừa kế đất hộ gia đình theo 4 bước:
Bước 1: Xác định thành viên có chung quyền sử dụng đất:
Việc xác định không chỉ dựa vào hộ khẩu hiện tại. Cần đối chiếu hồ sơ đất đai và thời điểm xác lập quyền sử dụng đất.
Nghị định 101/2024/NĐ-CP quy định văn bản xác định các thành viên có chung quyền sử dụng đất của hộ gia đình trong trường hợp hộ gia đình đang sử dụng đất; đồng thời khi thực hiện quyền đối với Giấy chứng nhận đã cấp cho hộ gia đình, thông tin thành viên có chung quyền sử dụng đất tại thời điểm xác lập quyền phải được thể hiện theo quy định.
Bước 2: Xác định phần quyền sử dụng đất của người chết.
Phần quyền của từng thành viên được xác định căn cứ vào hồ sơ giao đất, thỏa thuận giữa các bên và quy định pháp luật có liên quan. Trường hợp không có căn cứ xác định khác, phần quyền có thể được xem xét chia đều. Phần quyền của người đã mất được xác định là di sản để chia thừa kế.
Bước 3: Xác định người thừa kế của người chết.
Trường hợp người chết có để lại di chúc
Nếu người chết để lại di chúc hợp pháp thì phần quyền sử dụng đất thuộc về người chết được định đoạt theo nội dung di chúc, trong phạm vi quyền mà người chết thực sự có.
Ví dụ
Ông A là một trong những người có chung quyền sử dụng đối với thửa đất của hộ gia đình. Ông A lập di chúc để lại phần quyền sử dụng đất của mình cho người con C.
Khi ông A qua đời, không thể hiểu rằng di chúc của ông A cho phép người con C nhận toàn bộ thửa đất nếu phần đất đó còn thuộc quyền của những thành viên khác.Di chúc chỉ có thể định đoạt đối với tài sản hoặc phần quyền thuộc về người lập di chúc.
Vì vậy, cần xác định chính xác phần quyền sử dụng đất của ông A trước khi thực hiện việc phân chia.
Trường hợp người chết không để lại di chúc
Nếu người chết không để lại di chúc hoặc thuộc trường hợp phải chia thừa kế theo pháp luật thì phần di sản được chia theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.
Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, những người thừa kế được xác định theo ba hàng thừa kế. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:
- a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;
- b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;
- c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.
Nếu còn người ở hàng thừa kế thứ nhất và những người này có quyền hưởng di sản thì về nguyên tắc hàng thừa kế sau chưa được hưởng.
Ví dụ
Ông A có phần quyền sử dụng đất trong thửa đất của hộ gia đình.
Ông A chết không để lại di chúc và còn vợ, mẹ, hai người con. Nếu những người này đều là người thừa kế hợp pháp và không có căn cứ loại trừ quyền hưởng di sản thì phần di sản của ông A được chia cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo quy định của pháp luật.
Lưu ý: Phần được chia là phần quyền sử dụng đất thuộc về ông A, chứ không phải mặc nhiên toàn bộ thửa đất.
Bước 5: Lập văn bản về việc phân chia di sản
Đối với di sản là quyền sử dụng đất, hồ sơ phải có giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất của người để lại di sản và các giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế trong trường hợp thừa kế theo pháp luật.
Đối với việc công chứng văn bản phân chia di sản, công chứng viên phải kiểm tra để xác định người để lại di sản có đúng là người có quyền đối với tài sản hay không và người yêu cầu công chứng có đúng là người được hưởng di sản hay không.
Bước 6: Đăng ký biến động đất đai
Sau khi có căn cứ hợp pháp về việc nhận thừa kế, người được hưởng di sản thực hiện thủ tục đăng ký biến động để ghi nhận quyền theo quy định.
Thủ tục đất đai hiện nay cần được đối chiếu với Luật Đất đai 2024, Nghị định 101/2024/NĐ-CP và các quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương hai cấp, trong đó có Nghị định 151/2025/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung đang có hiệu lực. Nghị định 151/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/7/2025 và đã được sửa đổi, bổ sung một phần trong quá trình áp dụng.
Câu hỏi thường gặp về chia thừa kế đất hộ gia đình
Sổ đỏ đứng tên hộ gia đình, bố mất thì mẹ có được hưởng toàn bộ đất không?
Không đương nhiên.
Trước tiên phải xác định những ai có chung quyền sử dụng đất và phần quyền của người bố. Sau đó mới xác định phần của người bố là di sản và chia cho những người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật.
Người có tên trong hộ khẩu có được chia đất không?
Không phải cứ có tên trong hộ khẩu là đương nhiên có quyền sử dụng đất.
Cần xác định người đó có phải là thành viên có chung quyền sử dụng đất hay không tại thời điểm quyền sử dụng đất được xác lập.
Đất hộ gia đình có được lập di chúc không?
Người có quyền đối với đất có thể định đoạt phần quyền của mình theo quy định về thừa kế. Tuy nhiên, một người không thể dùng di chúc để định đoạt phần quyền thuộc về những người khác.
Không có di chúc thì đất hộ gia đình chia thế nào?
Trước hết xác định phần quyền của người chết. Sau đó phần quyền này được chia theo quy định về thừa kế theo pháp luật của Bộ luật Dân sự 2015.
Con sinh sau khi cấp sổ có được hưởng đất không?
Cần phân biệt quyền sử dụng đất với quyền thừa kế.
Người con sinh sau thời điểm xác lập quyền sử dụng đất không đương nhiên trở thành thành viên có chung quyền sử dụng đất chỉ vì là thành viên gia đình. Tuy nhiên, người này vẫn có thể là người thừa kế của cha hoặc mẹ nếu đáp ứng điều kiện theo pháp luật.
Một người không đồng ý chia đất thừa kế thì phải làm sao?
Các bên có thể ưu tiên thỏa thuận về việc phân chia di sản. Nếu không thể thỏa thuận thì người có quyền và lợi ích hợp pháp có thể yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp theo quy định pháp luật.
Có thể tách thửa đất để chia thừa kế không?
Có thể trong trường hợp đáp ứng điều kiện tách thửa và các điều kiện pháp lý khác.
Việc có phần quyền đối với đất hoặc có phần di sản được hưởng không đồng nghĩa với việc đương nhiên được tách thành một thửa đất riêng.
Trên đây là giải đáp của Công ty Luật TVA về vấn đề “Đất của hộ gia đình chia thừa kế thế nào?”. Việc xác định quyền thừa kế đối với đất hộ gia đình cần xem xét kỹ nguồn gốc đất, thành viên có chung quyền sử dụng đất và quy định pháp luật có liên quan. Nếu bạn đang gặp vướng mắc trong quá trình phân chia di sản thừa kế, hãy liên hệ Công ty Luật TVA để được tư vấn, hỗ trợ giải quyết phù hợp với quy định pháp luật.
