Khi một người chết đi mà không để lại di chúc, không còn người thân trong các hàng thừa kế hoặc tất cả những người thừa kế đều từ chối nhận di sản, câu hỏi đặt ra là tài sản, di sản không có người thừa kế thuộc về ai? Theo Điều 622 Bộ luật Dân sự 2015, phần di sản còn lại sau khi thanh toán nghĩa vụ tài sản của người chết sẽ thuộc về Nhà nước và được xác lập quyền sở hữu toàn dân theo Nghị định 77/2025/NĐ-CP. Bài viết dưới đây của Công ty Luật TVA phân tích các trường hợp, thủ tục và những lưu ý quan trọng liên quan đến di sản không có người thừa kế.

Thế nào là di sản không có người thừa kế?
Theo Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015, di sản bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong khối tài sản chung với người khác. Di sản được xem là không có người thừa kế khi rơi vào một trong các trường hợp sau đây (Điều 622 Bộ luật Dân sự 2015):
– Không có người thừa kế theo di chúc và theo pháp luật: người chết không lập di chúc (hoặc di chúc không hợp pháp) và không còn ai thuộc ba hàng thừa kế quy định tại Điều 651, kể cả người thừa kế thế vị theo Điều 652.
– Có người thừa kế nhưng không được quyền hưởng di sản: người thừa kế thuộc các trường hợp tại khoản 1 Điều 621 (bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người để lại di sản; vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng; lừa dối, cưỡng ép trong việc lập di chúc…), hoặc bị truất quyền hưởng di sản theo di chúc.
– Có người thừa kế nhưng tất cả đều từ chối nhận di sản: việc từ chối phải lập thành văn bản, thực hiện trước thời điểm phân chia di sản và không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác (Điều 620).
Di sản không có người thừa kế thuộc về Nhà nước
Điều 622 Bộ luật Dân sự 2015 quy định rõ: trường hợp không có người thừa kế theo di chúc, theo pháp luật hoặc có nhưng không được quyền hưởng di sản, từ chối nhận di sản thì tài sản còn lại sau khi đã thực hiện nghĩa vụ về tài sản mà không có người nhận thừa kế thuộc về Nhà nước.
Cụ thể hóa quy định này, điểm a khoản 4 Điều 3 Nghị định 77/2025/NĐ-CP xếp tài sản không có người nhận thừa kế theo Điều 622 Bộ luật Dân sự vào nhóm tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân. Sau khi có quyết định xác lập, tài sản được quản lý, xử lý như tài sản công theo pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công.
Nghĩa vụ tài sản của người chết phải được thanh toán trước
Nhà nước chỉ nhận phần di sản còn lại sau khi đã thanh toán các nghĩa vụ tài sản do người chết để lại. Theo Điều 615 Bộ luật Dân sự 2015, các nghĩa vụ này được thực hiện trong phạm vi di sản. Thứ tự ưu tiên thanh toán được quy định tại Điều 658 như sau:
– Chi phí hợp lý theo tập quán cho việc mai táng; Tiền cấp dưỡng còn thiếu;
– Chi phí cho việc bảo quản di sản; Tiền trợ cấp cho người sống nương nhờ;
– Tiền công lao động; Tiền bồi thường thiệt hại;
– Thuế và các khoản phải nộp khác vào ngân sách nhà nước;
– Các khoản nợ khác đối với cá nhân, pháp nhân; Tiền phạt;
– Các chi phí khác.
Như vậy, người đã lo mai táng, người đang bảo quản di sản hay các chủ nợ của người chết vẫn có quyền yêu cầu thanh toán từ di sản trước khi tài sản được chuyển giao cho Nhà nước.
Trường hợp hết thời hiệu yêu cầu chia di sản
Khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hạn này, di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó. Trường hợp không có người thừa kế đang quản lý thì di sản được giải quyết như sau:
Di sản thuộc quyền sở hữu của người đang chiếm hữu nếu đáp ứng điều kiện tại Điều 236 Bộ luật Dân sự 2015 (chiếm hữu, được lợi về tài sản không có căn cứ pháp luật nhưng ngay tình, liên tục, công khai trong thời hạn luật định);
Di sản thuộc về Nhà nước nếu không có người chiếm hữu nói trên.
Đây cũng là căn cứ để xác lập quyền sở hữu toàn dân đối với di sản theo khoản 4 Điều 3 Nghị định 77/2025/NĐ-CP.
Phần tài sản trong khối sở hữu chung
Một điểm thường bị bỏ qua là khi người chết là đồng sở hữu một tài sản với người khác. Theo khoản 4 Điều 218 Bộ luật Dân sự 2015:
– Đối với bất động sản: phần quyền sở hữu của người chết mà không có người thừa kế thuộc về Nhà nước, trừ trường hợp sở hữu chung của cộng đồng thì thuộc sở hữu chung của các chủ sở hữu chung còn lại.
– Đối với động sản: phần quyền sở hữu đó thuộc về các chủ sở hữu chung còn lại.
Do đó, với nhà đất đứng tên chung (ví dụ anh chị em cùng đứng tên), nếu một đồng sở hữu chết không có người thừa kế, Nhà nước sẽ trở thành đồng chủ sở hữu đối với phần quyền đó. Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc chuyển nhượng, thế chấp tài sản của các đồng sở hữu còn lại.
Đối với quyền sử dụng đất của người chết không có người thừa kế
Quyền sử dụng đất được xử lý theo cơ chế riêng của pháp luật đất đai. Theo điểm b khoản 1 Điều 82 Luật Đất đai 2024, Nhà nước thu hồi đất trong trường hợp cá nhân sử dụng đất chết mà không có người nhận thừa kế sau khi đã thực hiện nghĩa vụ về tài sản theo quy định của pháp luật dân sự.
– Căn cứ thu hồi: Giấy chứng tử hoặc quyết định tuyên bố một người là đã chết theo quy định của pháp luật (khoản 5 Điều 82 Luật Đất đai 2024).
– Không được bồi thường về đất: trường hợp thu hồi theo khoản 1 Điều 82 thuộc diện không được bồi thường về đất (khoản 3 Điều 101 Luật Đất đai 2024).
– Thẩm quyền: Ủy ban nhân dân có thẩm quyền thu hồi đất theo Điều 83 Luật Đất đai 2024 và quy định phân cấp, phân quyền theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025.
Đối với nhà ở và tài sản gắn liền với đất, việc xác lập quyền sở hữu toàn dân được thực hiện theo Nghị định 77/2025/NĐ-CP.
Lưu ý thực tiễn từ Luật sư TVA

Xác minh kỹ ba hàng thừa kế: trên thực tế, nhiều trường hợp tưởng như không có người thừa kế nhưng vẫn còn người thuộc hàng thứ hai, thứ ba (ông bà, anh chị em ruột, cô, dì, chú, bác, cháu ruột) hoặc người thừa kế thế vị.
Lập di chúc sớm: người không có con cái, người thân có thể lập di chúc để định đoạt tài sản cho người mình mong muốn, kể cả người không thuộc hàng thừa kế hoặc tổ chức từ thiện.
Cân nhắc trước khi từ chối nhận di sản: việc từ chối đồng loạt có thể khiến di sản thuộc về Nhà nước, đồng thời không có hiệu lực nếu nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản.
Lưu giữ chứng từ chi phí: người đã lo mai táng, bảo quản di sản cần giữ hóa đơn, chứng từ để yêu cầu thanh toán từ di sản.
Câu hỏi thường gặp
Người chăm sóc người chết nhưng không phải người thừa kế có được hưởng di sản không?
Không đương nhiên được hưởng nếu không có di chúc. Tuy nhiên, người này có quyền yêu cầu thanh toán từ di sản các chi phí mai táng, bảo quản di sản hoặc tiền công lao động theo thứ tự tại Điều 658 Bộ luật Dân sự 2015; ngoài ra có thể được xác lập quyền sở hữu nếu đáp ứng điều kiện chiếm hữu theo Điều 236 khi hết thời hiệu chia di sản.
Một người thừa kế từ chối nhận di sản thì phần đó thuộc về ai?
Phần di sản liên quan đến người từ chối được chia theo pháp luật cho những người thừa kế khác (Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015). Chỉ khi không còn ai nhận thì phần di sản đó mới thuộc về Nhà nước.
Chủ nợ của người chết có đòi được nợ khi không có người thừa kế không?
Có. Nghĩa vụ tài sản của người chết được thanh toán từ di sản trước khi chuyển giao cho Nhà nước, theo thứ tự ưu tiên tại Điều 658. Chủ nợ cần chủ động thông báo, cung cấp chứng cứ về khoản nợ cho đơn vị đang quản lý di sản.
Trên đây là toàn bộ phân tích của Công ty Luật TVA về vấn đề Tài sản, di sản không có người thừa kế thuộc về ai? theo quy định pháp luật hiện hành. Nếu Quý khách đang gặp vướng mắc liên quan đến xác định người thừa kế, phân chia di sản hoặc tranh chấp thừa kế, hãy liên hệ Công ty Luật TNHH MTV TVA để được Luật sư tư vấn và hỗ trợ kịp thời.
