Lập di chúc giúp cá nhân chủ động định đoạt tài sản và thể hiện ý chí về việc phân chia di sản sau khi qua đời. Tuy nhiên, để di chúc có giá trị pháp lý, người lập cần đáp ứng các điều kiện về chủ thể, ý chí, nội dung và hình thức theo quy định pháp luật. Tư vấn lập di chúc thừa kế tại Công ty Luật TVA giúp khách hàng hiểu rõ các quy định liên quan và lựa chọn cách lập di chúc phù hợp với tài sản, hoàn cảnh thực tế.
Điều kiện để lập di chúc thừa kế hợp pháp
Theo Điều 625 Bộ luật Dân sự 2015, người thành niên có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định pháp luật. Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi cũng có quyền lập di chúc nhưng phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.
Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, một di chúc được coi là hợp pháp khi người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập; không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép. Nội dung di chúc không được vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội và hình thức di chúc phải phù hợp với quy định pháp luật.
Như vậy, việc lập di chúc không chỉ đơn giản là viết ra mong muốn phân chia tài sản. Người lập cần bảo đảm mình có đầy đủ năng lực theo luật định, hoàn toàn tự nguyện và nội dung được thể hiện đúng quy định.
Đối với tài sản thuộc sở hữu chung, người lập di chúc chỉ được định đoạt trong phạm vi phần quyền của mình theo Điều 209 Bộ luật Dân sự 2015. Trường hợp là tài sản chung của vợ chồng, việc xác định và định đoạt tài sản còn phải tuân thủ Điều 33 và Điều 35 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
Do đó, trước khi lập di chúc, cần xác định rõ tài sản là tài sản riêng hay tài sản chung và người lập có quyền định đoạt đối với phần tài sản nào.
Cần xác định những nội dung gì trước khi lập di chúc di chúc thừa kế?
Một trong những vấn đề quan trọng khi lập di chúc là xác định chính xác tài sản để lại và người được hưởng di sản.
Theo Điều 631 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc cần có các nội dung chủ yếu gồm ngày, tháng, năm lập di chúc; họ, tên và nơi cư trú của người lập di chúc; họ, tên người, cơ quan, tổ chức được hưởng di sản; di sản để lại và nơi có di sản.
Bên cạnh đó, theo Điều 626 Bộ luật Dân sự 2015, người lập di chúc có quyền chỉ định người thừa kế, truất quyền hưởng di sản của người thừa kế, phân định phần di sản cho từng người thừa kế và dành một phần tài sản để di tặng, thờ cúng, giao nghĩa vụ cho người thừa kế và chỉ định người giữ di chúc, người quản lý di sản, người phân chia di sản.
Đối với nhà đất, người lập nên căn cứ vào giấy tờ pháp lý của tài sản để ghi nhận chính xác thông tin về quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản gắn liền với đất. Trường hợp tài sản có nhiều người cùng quyền thì cần xác định phần quyền của người lập trước khi đưa vào di chúc.
Ngoài ra, cần lưu ý về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc. Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, một số chủ thể như con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng và con thành niên không có khả năng lao động vẫn có thể được hưởng phần di sản theo quy định dù không được chỉ định trong di chúc hoặc được cho hưởng ít hơn mức luật định.
Vì vậy, nếu người lập muốn để lại tài sản cho một người cụ thể hoặc muốn hạn chế quyền hưởng di sản của một người thừa kế thì cần xem xét trường hợp đó có thuộc Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 hay không.
Nên lập di chúc bằng hình thức nào?
Theo Điều 627 và Điều 628 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc có thể được lập bằng văn bản hoặc bằng miệng. Trong đó, di chúc bằng văn bản có thể được lập không có người làm chứng, có người làm chứng, có công chứng hoặc có chứng thực.
Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng phải do người lập di chúc tự viết và ký theo Điều 633 Bộ luật Dân sự 2015. Pháp luật không bắt buộc mọi di chúc phải công chứng hoặc chứng thực nên di chúc viết tay vẫn có thể hợp pháp nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định tại Điều 631 Bộ luật Dân sự 2015.
Di chúc bằng văn bản có người làm chứng được áp dụng khi người lập không tự mình viết được bản di chúc. Theo Điều 634 Bộ luật Dân sự 2015, người lập có thể tự đánh máy hoặc nhờ người khác viết, đánh máy nhưng phải có ít nhất hai người làm chứng. Người làm chứng phải đáp ứng điều kiện tại Điều 632 Bộ luật Dân sự 2015.
Di chúc có công chứng hoặc chứng thực là hình thức mà người lập có thể lựa chọn theo Điều 635 Bộ luật Dân sự 2015. Khi công chứng di chúc, Người lập di chúc không được ủy quyền cho người khác mà phải tự mình ký hoặc ký và điểm chỉ vào bản di chúc được công chứng theo khoản 1 Điều 58 Luật Công chứng 2024. Ngoài ra, nếu người lập di chúc không ký được và không điểm chỉ được thì việc lập di chúc buộc phải người làm chứng theo quy định tại khoản 2 Điều 49 của Luật Công chứng 2024.
Di chúc miệng chỉ được lập trong trường hợp tính mạng của một người bị cái chết đe dọa và người đó không thể lập di chúc bằng văn bản căn cứ vào Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015. Một điểm cần lưu ý là khi lập di chúc bằng miệng thì cần đáp ứng các điều kiện về người làm chứng và xác nhận theo khoản 5 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 để di chúc này được xem là hợp pháp.
Như vậy, việc lựa chọn hình thức lập di chúc cần căn cứ vào điều kiện của người lập, tình trạng tài sản và hoàn cảnh thực tế. Không phải trường hợp nào cũng cần công chứng, nhưng cũng không nên lựa chọn hình thức một cách tùy tiện nếu trường hợp cụ thể có yêu cầu riêng về hình thức.
Một số lưu ý khi lập di chúc thừa kế
Khi lập di chúc, người lập cần đặc biệt chú ý đến tình trạng pháp lý của tài sản. Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, người lập chỉ có thể định đoạt tài sản của mình; do đó, đối với tài sản chung hoặc tài sản đang có nhiều người cùng quyền, cần xác định rõ phần tài sản thuộc quyền của người lập trước khi ghi nhận trong di chúc.
Đối với người cao tuổi, sức khỏe yếu hoặc có vấn đề về khả năng nhận thức, điều kiện minh mẫn, sáng suốt và tự nguyện tại thời điểm lập di chúc cần được bảo đảm theo khoản 1 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015.
Trường hợp người lập di chúc không biết chữ hoặc bị hạn chế về thể chất thì phải tuân thủ yêu cầu riêng về người làm chứng, công chứng hoặc chứng thực theo khoản 3 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015.
Ngoài ra, di chúc không nên được viết bằng những nội dung quá chung chung, khó xác định tài sản hoặc người được hưởng. Theo Điều 631 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc cần thể hiện các thông tin chủ yếu về người lập, người được hưởng và di sản để lại. Trường hợp nội dung di chúc không rõ ràng, việc giải thích và phân chia di sản sau này có thể phát sinh vấn đề cần giải quyết theo quy định pháp luật.
Đối với trường hợp có yếu tố nước ngoài, việc lập và thực hiện di chúc cần xem xét thêm quy định về thừa kế có yếu tố nước ngoài tại Điều 680 và Điều 681 Bộ luật Dân sự 2015.
Câu hỏi thường gặp về tư vấn lập di chúc thừa kế
Di chúc viết tay có cần công chứng không?
Không. Di chúc viết tay không có công chứng vẫn có thể hợp pháp nếu đáp ứng điều kiện tại Điều 630 và yêu cầu về hình thức tại Điều 633 Bộ luật Dân sự 2015.
Có thể lập di chúc để lại toàn bộ tài sản cho một người không?
Có. Người lập di chúc có quyền chỉ định người thừa kế và phân định phần di sản theo Điều 626 Bộ luật Dân sự 2015. Tuy nhiên, quyền định đoạt vẫn phải bảo đảm quyền của những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.
Có thể nhờ người khác viết di chúc không?
Có. Người lập di chúc có thể nhờ người khác viết hoặc đánh máy trong trường hợp lập di chúc bằng văn bản có người làm chứng, nhưng phải đáp ứng các điều kiện tại Điều 634 Bộ luật Dân sự 2015.
Việc lập di chúc đúng quy định giúp cá nhân chủ động định đoạt tài sản và thể hiện rõ ý chí về việc phân chia di sản. Trước khi lập di chúc, cần xác định chính xác tài sản, người được hưởng di sản, phạm vi quyền định đoạt và hình thức lập di chúc phù hợp.
Hy vọng qua bài viết, Công ty Luật TVA đã giúp quý khách hàng hiểu rõ hơn về vấn đề “Tư vấn lập di chúc thừa kế”. Đừng ngần ngại hãy liên hệ với Công ty Luật TVA nếu quý khách hàng có bất kỳ thắc mắc gì cần tư vấn, giải quyết.
