Hợp đồng là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, không phải hợp đồng nào cũng được thực hiện đúng như cam kết. Một bên có thể chậm thanh toán, không giao tài sản, không thực hiện đúng nghĩa vụ hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng, từ đó phát sinh tranh chấp.
Khi tranh chấp xảy ra, việc lựa chọn đúng phương thức giải quyết có ý nghĩa quan trọng. Tùy vào nội dung hợp đồng, tính chất tranh chấp và thỏa thuận của các bên, tranh chấp có thể được giải quyết bằng thương lượng, hòa giải, trọng tài hoặc Tòa án.
Vậy giải quyết tranh chấp hợp đồng được thực hiện như thế nào? Khi nào nên khởi kiện? Hồ sơ cần chuẩn bị gồm những gì? Thời hiệu khởi kiện là bao lâu? Công ty Luật TVA sẽ phân tích cụ thể trong bài viết dưới đây.
Các loại tranh chấp hợp đồng
Tranh chấp hợp đồng là sự bất đồng giữa các bên về việc xác lập, thực hiện, thay đổi, chấm dứt hợp đồng hoặc về quyền và nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng.
Theo Bộ luật Tố tụng dân sự, tranh chấp về giao dịch dân sự, hợp đồng dân sự thuộc nhóm tranh chấp thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án; tranh chấp phát sinh trong hoạt động kinh doanh, thương mại có thể thuộc nhóm tranh chấp kinh doanh, thương mại tùy vào chủ thể và mục đích của giao dịch.
Tranh chấp hợp đồng có thể phát sinh trong rất nhiều lĩnh vực như:
- Tranh chấp hợp đồng mua bán tài sản
- Tranh chấp hợp đồng vay tài sản
- Tranh chấp hợp đồng đặt cọc
- Tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất
- Tranh chấp hợp đồng kinh doanh, thương mại
Các phương thức giải quyết tranh chấp hợp đồng
Về cơ bản, tranh chấp hợp đồng có thể được giải quyết bằng nhiều phương thức khác nhau.
Căn cứ Điều 317 Luật Thương Mại 2005 quy định các hình thức giải quyết tranh chấp gồm:
Thương lượng giữa các bên
Thương lượng là việc các bên trực tiếp trao đổi để tự tìm phương án giải quyết.
Ưu điểm: nhanh chóng, chi phí thấp, các bên chủ động, có thể bảo mật thông tin, Có khả năng duy trì quan hệ hợp tác.
Nhược điểm:
- Phụ thuộc vào thiện chí của các bên: Nếu một bên thiếu hợp tác hoặc không thiện chí, thương lượng khó đạt kết quả.
- Tính ràng buộc chưa cao: Kết quả thương lượng chủ yếu dựa trên sự tự nguyện; nếu một bên không thực hiện cam kết, có thể phải yêu cầu Tòa án hoặc trọng tài giải quyết.
- Có thể bị lợi dụng để trì hoãn: Một bên có thể kéo dài quá trình thương lượng nhằm né tránh hoặc trì hoãn trách nhiệm.
- Không phù hợp với tranh chấp phức tạp: Các tranh chấp có yếu tố gian lận, vi phạm nghiêm trọng hoặc nhiều vấn đề pháp lý thường cần sự can thiệp của Tòa án hoặc trọng tài.
Hoà giải giữa các bên do một cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân được các bên thỏa thuận chọn làm trung gian hoà giải.
Hòa giải có sự tham gia của bên thứ ba với vai trò hỗ trợ các bên tìm kiếm phương án giải quyết. Hòa giải phù hợp khi các bên vẫn còn khả năng thỏa thuận nhưng không thể tự tìm được tiếng nói chung.
Ưu điểm:
- Tiết kiệm thời gian, chi phí: Hòa giải thường nhanh chóng và ít tốn kém hơn so với tố tụng tại Tòa án hoặc trọng tài.
- Bảo mật thông tin: Giúp hạn chế việc thông tin tranh chấp bị công khai, qua đó bảo vệ uy tín và bí mật kinh doanh.
- Duy trì quan hệ hợp tác: Các bên cùng tìm kiếm giải pháp phù hợp, hạn chế căng thẳng và đối đầu.
- Linh hoạt trong giải quyết: Các bên có thể chủ động thỏa thuận phương án giải quyết phù hợp với lợi ích của mình.
- Có sự hỗ trợ của hòa giải viên: Hòa giải viên giúp các bên nhìn nhận vấn đề khách quan và tìm kiếm giải pháp phù hợp.
Nhược điểm:
- Phụ thuộc vào thiện chí của các bên: Nếu một bên không hợp tác hoặc thiếu thiện chí, hòa giải khó đạt kết quả.
- Không phải lúc nào cũng có tính cưỡng chế: Nếu thỏa thuận hòa giải không được thực hiện, bên còn lại có thể phải sử dụng Tòa án hoặc trọng tài để bảo vệ quyền lợi.
- Có thể bị lợi dụng để trì hoãn: Quá trình hòa giải kéo dài có thể làm mất thời gian và ảnh hưởng đến việc bảo vệ quyền lợi của các bên.
- Không phù hợp với mọi tranh chấp: Những tranh chấp phức tạp, có hành vi gian dối hoặc vi phạm nghiêm trọng có thể cần được giải quyết bằng tố tụng.
- Phát sinh thêm chi phí nếu hòa giải không thành: Các bên có thể phải tiếp tục giải quyết tranh chấp bằng Tòa án hoặc trọng tài sau khi hòa giải thất bại.
Giải quyết bằng Trọng tài
Đối với tranh chấp thuộc phạm vi giải quyết của trọng tài và các bên có thỏa thuận trọng tài hợp lệ, tranh chấp có thể được giải quyết tại tổ chức trọng tài phù hợp.
Phương thức này thường được các doanh nghiệp lựa chọn đối với một số tranh chấp kinh doanh, thương mại vì tính linh hoạt và chuyên môn.
Tuy nhiên, cần kiểm tra kỹ điều khoản trọng tài trong hợp đồng trước khi lựa chọn phương thức này.
Khởi kiện tại Tòa án
Khi thương lượng, hòa giải không thành hoặc tranh chấp không thể giải quyết bằng các phương thức khác, người có quyền có thể yêu cầu Tòa án giải quyết nếu vụ việc thuộc thẩm quyền.
Bộ luật Tố tụng dân sự hiện hành xác định tranh chấp về giao dịch dân sự, hợp đồng dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án; tranh chấp kinh doanh, thương mại cũng thuộc thẩm quyền của Tòa án trong những trường hợp luật định.
Ưu điểm:
- Thẩm quyền giải quyết rộng: Có thể giải quyết nhiều loại tranh chấp hợp đồng, kể cả vụ việc phức tạp.
- Bản án có tính bắt buộc: Bản án, quyết định có hiệu lực được bảo đảm thi hành theo quy định pháp luật.
- Hỗ trợ thu thập chứng cứ: Tòa án có thể yêu cầu cung cấp tài liệu, trưng cầu giám định, định giá tài sản trong trường hợp cần thiết.
- Bảo đảm tính khách quan: Việc giải quyết được thực hiện theo trình tự, thủ tục tố tụng chặt chẽ.
Nhược điểm:
- Thủ tục có thể kéo dài: Vụ án phải trải qua nhiều giai đoạn tố tụng và có thể phát sinh thủ tục phức tạp.
- Có thể phát sinh nhiều chi phí: Ngoài án phí, các bên có thể phải chịu chi phí luật sư, giám định, định giá và các chi phí liên quan khác.
- Khả năng bảo mật hạn chế: Việc xét xử về nguyên tắc được tiến hành công khai, trừ trường hợp pháp luật quy định xét xử kín.
- Dễ ảnh hưởng quan hệ hợp tác: Việc khởi kiện có thể làm gia tăng mâu thuẫn và gây khó khăn cho việc tiếp tục hợp tác giữa các bên.
Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng
Thời hiệu là vấn đề đặc biệt quan trọng khi giải quyết tranh chấp hợp đồng.
Theo Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng là 03 năm, kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.
Câu hỏi thường gặp về giải quyết tranh chấp hợp đồng
Tranh chấp hợp đồng được giải quyết bằng những phương thức nào?
Tranh chấp hợp đồng có thể được giải quyết bằng thương lượng, hòa giải, trọng tài hoặc Tòa án, tùy thuộc vào tính chất tranh chấp và thỏa thuận của các bên.
Có bắt buộc phải thương lượng trước khi khởi kiện không?
Không phải mọi tranh chấp hợp đồng đều bắt buộc phải thương lượng trước khi khởi kiện. Tuy nhiên, cần kiểm tra hợp đồng và quy định pháp luật chuyên ngành để xác định có điều kiện tiền tố tụng hoặc cơ chế giải quyết bắt buộc nào áp dụng hay không.
Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng là bao lâu?
Theo Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng là 03 năm, tính từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.
Khi nào nên thuê luật sư giải quyết tranh chấp hợp đồng?
Nên cân nhắc thuê luật sư ngay khi tranh chấp có giá trị lớn, hợp đồng phức tạp, có tranh chấp về hiệu lực, chứng cứ không rõ ràng, có nguy cơ hết thời hiệu hoặc liên quan đến bất động sản, tài sản bảo đảm và nhiều bên.
Hy vọng qua bài viết, Công ty Luật TVA đã giúp quý khách hàng hiểu rõ hơn về “Giải quyết tranh chấp hợp đồng”. Đừng ngần ngại hãy liên hệ với Công ty Luật TVA nếu quý khách hàng có bất kỳ thắc mắc gì cần tư vấn giải quyết.
